EXPO: (im)Possible Road werpt unieke blik op de toekomst

Elf dagen lang zoeken kunstencentra Vooruit en Campo in Gent naar antwoorden op vragen over de toekomst. Niet alleen met voorstellingen op een podium ver weg van het publiek, maar vooral door iedereen te laten meedenken over het (on)mogelijke. Zo tart (im)Possible Road de verbeelding van bezoekers op verschillende locaties in Gent.

In 2013 vierde kunstencentrum Vooruit in Gent zijn honderdste verjaardag met een zes maanden durend feest. Die viering werd toen afgesloten met de expo 'Possible Futures', waarbij de organisatie vooruitkeek en op zoek ging naar antwoorden op vragen over de toekomst. Tijdens de tweede editie van het festival werken kunstencentra Vooruit en Campo samen in een zoektocht naar de grenzen van die mogelijke toekomst. (im)Possible Futures speelt met talloze voorstellingen in op de verbeelding van bezoekers en nodigt ze uit op een parcours langs creatieve sites in de stad. Langs die (im)Possible Road stellen kunstenaars hun kijk op de maatschappij voor.

Klimop

Een van de sites op die reis naar de toekomst bevindt zich in een oud snoepwinkeltje naast kunstencentrum Vooruit. "Dit gebouw gaat binnenkort tegen de vlakte, maar ons project is verlengd en dus blijft het nog even staan", glundert kunstenares en herborist Nathalie Hunter (48). Aan de witgeverfde muren hangen plantjes en kruiden, op lage tafeltjes groeien verschillende grassoorten. Het ruikt er fris als tijdens een vroege natuurwandeling en op de achtergrond vertelt een jonge gids haar verhaal aan een dozijn Britse bezoekers. Ondertussen wandelt een koppel met versgeknipte klimop het kleine vertrek binnen.

‘Veel mensen weten niet
goed wat kanker inhoudt
op psychosociaal vlak’

"In de 'Urban Action Clinic' stelt Maria Lucia Cruz Correia de vervuiling in de stad aan de kaak", vertelt projectcoördinator Charlotte Dhont (25). "Hiervoor gaat ze heel specifiek te werken: ze onderzoekt de vervuiling aan de hand van klimopblaadjes uit de tuinen van Gentenaars. Twee doctoraatsstudenten van de Universiteit Antwerpen voeren onderzoek naar de metalen in de blaadjes en visualiseren de resultaten op een digitale kaart van Gent. Op die manier maakt Maria Lucia duidelijk hoe de vervuiling over de stad verspreid is." Eén van die studenten , Jolien Verhelst (24), is net bezig met de analyse van een nieuwe lading blaadjes. "We ontvingen al 150 stalen van Gentenaars", legt ze uit. "Op dit scherm zie je mooi welke delen van de stad het meest vervuild zijn." Ze wijst naar een stadskaart met talloze gekleurde bolletjes, van gezond groen tot vervuild rood.

Maar het project van Maria Lucia richt zich ook op de toekomst, letterlijk. Kunstenares en herborist Nathalie Hunter laat bezoekers kennis maken met een selectie kruiden en planten die zowel het lichaam als de aardbodem kunnen zuiveren. "De link tussen mens en natuur is voor een groot stuk verbroken, dat is een spijtige zaak", vertelt Nathalie. "Ik probeer mensen uit te leggen hoe ze hun lichaam kunnen zuiveren met tientallen plantjes en kruiden uit onze streek. Effectieve gewassen uit andere, verre gebieden komen niet eens aan bod. Daarnaast toon ik hoe je bijvoorbeeld met bepaalde soorten paddenstoelen de aardbodem kan zuiveren van vervuiling." Charlotte vult aan: "Zo toont het project hoe we stap voor stap zelf onze toekomst op een ecologische en duurzame manier kunnen verbeteren."

Kanker

Een eind verder ontdekken we het atelier van de Amerikaanse kunstenaar Brian Lobel. In de etalage hangt een prachtige trouwjurk (zie foto), eenzaam en lichtjes meebewegend op het tempo van een frequent opengaande toegangsdeur. Elke bezoeker krijgt van conservator Matthias Ysebaert (31) meteen een hartelijke begroeting. Hij legt uit: "Die trouwjurk is van een ontwerpster die een eigen modelabel en winkel in Gent had. Ze stond op het punt om de haute couture binnen te dringen, tot ze kanker kreeg en haar wereld instortte." Het verhaal is exemplarisch voor de rest van de tentoonstelling: kunst gemaakt door kankerpatiënten die een sterk verhaal te vertellen hebben.

"Brian Lobel was zelf ooit kankerpatiënt en vluchtte naar Londen omdat hij zijn behandeling in de Verenigde Staten niet kon betalen", gaat Matthias verder. "Hij ontdekte dat er in de kunstwereld maar weinig gedaan wordt rond kanker en besloot zich daarop toe te leggen." In het atelier hangen niet alleen kunstwerken van (ex-)kankerpatiënten, je leest er ook getuigenissen en verhalen. Coördinator Charlotte gaat verder: "Met 'Fun with Cancer Patients' wil Brian het taboe rond kanker doorprikken door op een expliciete maar speelse wijze bepaalde aspecten van de ziekte te tonen. De tentoonstelling reist de wereld rond en wordt in elke stad aangevuld door verschillende deelnemers."

Aan de tentoonstelling in Gent namen vijf kankerpatiënten deel: "In januari kwamen Brian en de patiënten een eerste keer samen. Daar spraken ze over hun ervaringen, verlangens, noden en pijnlijke confrontaties. Vervolgens koos Brian enkele verlangens uit die hij wilde realiseren en in februari kwamen de kunstwerken tot stand." Eén van de opvallendste werken is een pamflet waarin een kankerpatiënte haar buren oproept om normaal te reageren als ze haar zien. "Veel mensen weten niet goed wat kanker inhoudt op psychosociaal vlak: de effecten van een chemokuur op het werkleven, de gevolgen van kanker op het seksleven of verschuivingen binnen de vriendenkring. Brian wil deze thema’s bespreekbaar maken en op termijn de beeldvorming rond kankerpatiënten veranderen."

Taboes doorbreken

Uiteindelijk strijken we neer in kunstencentrum Campo Victoria, waar een op het eerste zicht huiveringwekkende tentoonstelling ons opwacht. Na de beklimming van een duizelingwekkende wenteltrap komen we in een kleine zaal die volhangt met vuurvaste pakken die allemaal het hoofd buigen. Een soort samenkomst van depressieve kledingstukken die ons meteen een beklemmend gevoel geeft. De grijze helmen zijn bekrast, de witte vingertoppen lijken zwartgeblakerd en op de achtergrond horen we vuur knetteren. Op het einde van de zaal zien we beelden van bewegende mannetjes in vuurpakken die grote constructies in brand steken.

Met 'Aanslagen zonder gevolgen' probeert kunstenaar Pieter Van den Bosch de negatieve beeldvorming rond vuur aan te kaarten. Het hoeft niet altijd onnodig spectaculair, onbereikbaar of angstwekkend te zijn: door bij elk werk zoveel mensen te betrekken en die acties vanuit verschillende perspectieven te filmen, krijgen bezoekers een veel toegankelijker beeld van vuur. De expo doet denken aan 'Fun with Cancer Patients': het stelt onze angsten en taboes in vraag en bedenkt zich over een betere toekomst. Het waren niet toevallig de creatieve getuigenissen in het atelier van Brian Lobel die langs het parcours van (im)Possible Road de grootste indruk maakten. "De opkomst over de hele Road zat alvast goed", weet Charlotte. Laten we hopen dat de voorstellingen ook echt een taboebrekend effect hadden.

LEES VERDER

Refaelov bezorgt Club Brugge eerste prijs in acht jaar

Brussel, 22 maart 2015 - Club Brugge heeft gisteravond in een uitverkocht Koning Boudewijnstadion de Cofidis Cup gewonnen. De droomfinale tegen aartsrivaal Anderlecht eindigde op 2-1. De Bruggelingen pakken daarmee hun eerste prijs sinds 2007. 

LEES VERDER

OPINIE: Geen alcoholbeleid zonder overheid

Op 14 februari keurde Scouts en Gidsen Vlaanderen, de koepel van Vlaamse scoutsverenigingen, een nieuw alcoholbeleid goed. Alcoholgebruik is vanaf nu enkel toegestaan voor leden vanaf 16 jaar, sterke drank vanaf 18 jaar. Met die beslissing komt een einde aan een ongelooflijk troebel tijdperk wat betreft de consumptie van alcohol binnen de scouts. Maar in winkels en op café kunnen jongeren nog steeds gemakkelijk sterke drank kopen. Waar zullen zij terechtkomen als de overheid in gebreke blijft?

De overkoepelende scoutsorganisatie had het, niet onbegrijpelijk, lange tijd moeilijk om een duidelijk standpunt in te nemen omtrent alcoholgebruik bij leden. Dat blijkt ook uit de bewoording in Speel Op Veilig, een infobrochure met informatie en tips voor scoutsleiding. Daarin staat - voorlopig nog - beschreven dat 'het in het openbaar altijd verboden is alcoholische dranken te schenken aan iemand die jonger is dan zestien jaar. (...) In huiselijke kring mag drank wel aangeboden worden, bijvoorbeeld aan het kampvuur.’

Vooral die laatste zin liet veel ruimte voor interpretatie. Het siert Scouts en Gidsen Vlaanderen dat het zijn lokale groepen het vertrouwen gaf om zelf de grenzen van verantwoordelijkheid te bepalen. Het siert de koepelorganisatie ook dat ze een moedige beslissing nam waar in principe niemand iets op tegen heeft. En toch. Waarom had het scoutsverbond het zo moeilijk om de grens op 16 jaar vast te leggen, terwijl die leeftijd in feite wettelijk bepaald is? Het wijst erop dat lang niet iedereen die wettelijke bepaling zo strikt wilde volgen. Dat komt deels door gewoonte: alcohol was zeer lang aanwezig in de scouts bij leden vanaf 14 jaar. Zij behoren tot de leeftijdscategorieën van gidsen, verkenners of jin en kwamen vaak voor het eerst in aanraking met alcohol bij de scouts.

Puber

Het oogluikend toelaten van die gewoonte steunde op een zeer duidelijk argument: onze jongeren leren beter kennismaken met alcohol in een besloten, huiselijke en per definitie veilige kring, dan elders op café. De jeugdbeweging vervulde in dat opzicht een opvoedende rol door het taboe rond alcohol te doorbreken. Want wat is het eerste dat een puber doet als je hem iets verbiedt? Juist ja. In al die jaren dat het argument standhield liep er bovendien maar weinig fout, het bewijs dat Scouts en Gidsen Vlaanderen terecht vertrouwen had in zijn leiding. Maar scoutsverenigingen bevonden zich in die periode wel altijd in een juridisch grijze zone waarin termen als huiselijke kring en leeftijdsgrens geen exacte interpretatie  kenden.

Nu de scouts de knoop doorhakte en de overheid in gebreke blijft weet niemand waar jongeren die veilige omgeving zullen vinden.

Laten we vooral niet vergeten dat alcohol ingebakken zit in de volkscultuur. Ook thuis maken veel jongeren al eens kennis met de smaak van bier of wijn, gelukkig maar. Alcohol is namelijk een algemeen bekend gegeven: door het creëren van een taboe los je helemaal niets op. Verloor Scouts en Gidsen Vlaanderen de laatste jaren het vertrouwen in zijn leiding? Helemaal niet, de organisatie paste zich gewoon aan. Een tijd waarin angstpsychose overheerst laat maar weinig ruimte voor gevoelsmatige interpretaties. Het klinkt misschien confronterend of overdreven, maar het is gewoon een feit: wie niet verzekerd is, is de klos. Daarom is het jammer dat zelfs de scouts, waar jongeren zoeken naar een vorm van vrijheid die ze in het dagelijkse leven maar moeilijk kunnen vinden, steeds meer regelgeving moet ondergaan.

Gevaar

Toch is er ook een keerzijde, namelijk die van de wetenschap. Elk gebruik van alcohol bij jongeren berokkent lichamelijke schade, daarover bestaat geen discussie. Vandaar het respect voor Scouts en Gidsen Vlaanderen om tegen cultuur en gewoonte in te kiezen voor een strenger beleid omtrent alcoholgebruik. Niemand kan er iets op tegen hebben dat jongvolwassenen iets ontzegd wordt dat hun gezondheid in gevaar kan brengen. Maar er liggen twee gevaren op de loer. In de eerste plaats die van het taboe: we moeten opletten dat jongeren de vrijheid die ze nu verliezen bij de scouts niet elders gaan opzoeken. Tenzij er effectief een ommekeer komt in het idee van jongeren over alcohol als stoer en een teken van volwassenheid, zullen ze er hoe dan ook mee blijven experimenteren. En dat is hun volste recht.

Het tweede probleem is het beleid van de overheid. De beslissing van Scouts en Gidsen Vlaanderen kan namelijk evengoed geïnterpreteerd worden als de noodkreet voor een consequent alcoholbeleid. Jongeren kunnen vandaag op café of naar de winkel gaan en zonder problemen bier kopen, zelfs als dat volgens de wet niet toegelaten is. Zolang de overheid incapabel blijft om de toepassing van regelgeving rond alcoholgebruik te controleren, blijft de vraag of met het nieuwe beleid bij de scouts het probleem niet gewoon verschoven wordt. Misschien loopt de staatskas al teveel inkomsten mis door de verstrengde regelgeving op sigaretten of zit de alcoholcultuur er te diep ingebakken. Jongeren hebben alleszins het recht om kennis te maken met alcohol, maar dan wel in een veilige omgeving. Nu de scouts de knoop doorhakte en de overheid in gebreke blijft weet niemand waar ze die omgeving zullen vinden.

LEES VERDER